Hoe AI-bedrijven het menselijke brein koloniseren en exploiteren

In het kort: 

• Intelligentie is een nutsfunctie die je van AI-bedrijven kunt kopen.
• Maar anders dan water of elektriciteit leeft het in de kern in de menselijke waardigheid.
• De AI-revolutie zal tegen die achtergrond grote verstorende maatschappelijke gevolgen hebben. 

Van oud-minister en wetenschapper Ronald Plasterk werd jaren geleden het citaat opgetekend van ‘alfa’s beschrijven de geschiedenis, maar bèta’s maken de geschiedenis’. Dat mens- en wereldbeeld is misplaatst, maar hardnekkig, zeker als je naar de techbros van onze tijd luistert. Zo snel zij op de praatstoel zitten, zijn ze gepassioneerd en zelfverzekerd tot aan het opschepperige toe. Van zelfkritiek is geen sprake. De wereld kent maar één richting en die gaat, naar hun overtuiging, in de door hun uitgestippelde route. 

Dat bleek afgelopen dagen maar weer, toen twee van hen in het nieuws kwamen. De een was Sam Altman, de topman van AI-bedrijf ChatGPT (op de foto vierde van rechts). De ander was Alex Karp, de CEO van het op defensie en real-time surveillance gerichte Palantir. Wat de twee verbindt is het volslagen gebrek aan inlevingsvermogen in de mens. Zij praten over hem of haar als een actor die steeds minder ter zake doet. Het bestaansrecht van de mens is dat hij of zij geëxploiteerd wordt - niet meer en niet minder.

Dat werd duidelijk aan de hand van een uitspraak die Sam Altman deed tijdens de BlackRock US Infrastructure Summit in New York: “We see a future where intelligence is a utility, like electricity or water, and people buy it from us on the meter.” 

Kunstmatige intelligentie wordt infrastructuur 

Wat hij daarmee bedoelde dat is dat wij decennialang via de overheid en/of nutsbedrijven water en energie kregen geleverd. Nu breekt binnen afzienbare tijd echter het tijdperk aan dat intelligentie de volgende nutsvoorziening wordt, die notabene niet meer door de overheid, maar door AI-bedrijven zal worden geleverd. Ergo: dat is kennis die zij door sluwe vormen van beïnvloeding en verslaving van hun gebruikers hebben opgezogen. Het betekent dat kunstmatige intelligentie (AI) geen software meer is, zeggen de critici. Het is infrastructuur geworden. 

Strateeg Salda Alah schrijft in een Linkedin-post over Altman’s optreden: “Hij spreekt niet als iemand die gereedschap maakt. Hij spreekt als iemand die zich een toekomst voorstelt waarin het denken zelf door systemen stroomt die eigendom zijn van bedrijven, gemeten wordt aan de hand van toegang, en gevormd wordt door geld. Dat is de lelijkheid achter zijn taalgebruik, wanneer hij over intelligentie spreekt als een nutsvoorziening. Het woord klinkt onschuldig, bijna elegant, maar het idee draagt iets diep verdorvens in zich, omdat intelligentie niet buiten de mens staat zoals water of elektriciteit. Het leeft in de kern van de menselijke waardigheid, in oordeelsvermogen, verbeeldingskracht, begrip en de vrijheid om te beslissen.”  

En voegt Saleh Alda er terecht aan toe: “Op het moment dat intelligentie in de logica van infrastructuur wordt geduwd, begint een gevaarlijke verschuiving. Wat ooit tot het innerlijke leven van de mens behoorde, verschijnt als een externe dienst, iets dat wordt geleverd, beheerd en betaald. Van daaruit groeit stilletjes de afhankelijkheid. De geest raakt gebonden aan platforms, en platforms raken gebonden aan macht, en macht hult zich, zoals gewoonlijk, in de taal van toegang en vooruitgang terwijl ze haar greep op wat het belangrijkst is, verstevigt.”

“Dit is dezelfde oude kapitalistische honger, alleen reikt die nu dieper dan arbeid, tijd en aandacht,” voegt Alda eraan toe. “Nu reikt hij naar het denken zelf. Hij wil dat mensen wennen aan geleende cognitie, gehuurd oordeelsvermogen en een wereld waarin de rijksten niet alleen meer gereedschap bezitten, maar dichter bij de intelligentie zelf staan. Daarom verdient deze visie minachting. Onder het gepolijste oppervlak schuilt een eenvoudige ambitie: de menselijke geest gemakkelijker beheersbaar maken, gemakkelijker te prijzen.“

Positie hoogopgeleide vrouwen bedreigd

Aan de heftige uitspraken van Altman, werden in dezelfde week die van Alex Karp toegevoegd. De huidige topman van Palantir, dat zich richt op real-time surveillance en beveiliging, zei in een interview voor CNBC dat kunstmatige intelligentie tot gevolg heeft dat ‘het de politieke machtsverhoudingen tussen demografische groepen dramatisch zal veranderen’. Het zal volgens hem meer dan gemiddeld de witteboorden-mensen, die vooral in alfaberoepen werken, disproportioneel hard raken. Dan gaat het volgens Karp vooral ook om ‘hoogopgeleide vrouwen, die doorgaans op de Democratische partij’ stemmen. 

Tegelijkertijd, zo voegde Karp eraan toe, zal AI de economische waarde van technische vaardigheden verhogen. Hij denkt daarbij aan mensen uit de arbeidersklasse, die beschikken over ambachten en vaardigheden. Doorgaans zijn dat volgens hem beroepen die door mannen worden gedaan. Kort gezegd betekent dat dat de AI-revolutie ook de economische en dus de politieke basis van politieke partijen kan ondermijnen. 

Op de uitlatingen van Karp volgde op sociale media scherpe kritiek, vooral ook van hoogopgeleide vrouwen. Toch lijkt de kritiek ietwat uit zijn verband te zijn gerukt. Het is niet zo dat Karp deze veranderingen expliciet bepleit. Het is eerder zo dat hij naar de heersende praktijk kijkt. En die laat zien dat vrouwen relatief veel in marketing, communicatie, administratie, media en onderwijs werken. Dat zijn sectoren en beroepen die relatief gemakkelijk door AI en automatisering vervangen kunnen worden, oordeelt Karp.

Diepgaande sociale veranderingen op komst

De Palantir-topman voegde daar dan ook de conclusie aan toe, dat AI tot ‘diepgaande sociale verandering’ zal leiden. Hij denkt dat de techindustrie onderschat hoe diepgaand de schok wel niet zal zijn. Regeringen en samenleving doen er goed aan om zich op die disruptie voor te bereiden, terwijl dat volgens hem ook wenselijk is vanuit het oogpunt van nationale veiligheid. 

Van Karp, die eerder links- dan rechts-geëngageerd is, wordt gezegd dat hij in het interview heeft gezegd dat vrouwen de grootste vijand van Amerika is, zoals Saska Legein van Instituut Clingendael in een Linkedin-post schrijft. Maar dat lijkt te scherp aangezet. Hij zei tegenover CNBC dat “deze technologie ontwricht kiezers die zijn opgeleid in de geesteswetenschappen – vaak grote, Democratisch georiënteerde groepen – en vermindert hun economische macht.“ 

Tegelijkertijd vergroot ze de economische macht van beroepsmatig opgeleide arbeiders uit de werkende klasse, vaak mannen. Deze verschuivingen zullen elk aspect van onze samenleving beïnvloeden. “Om dit goed te laten werken, moeten we overeenstemming bereiken over wat we met technologie gaan doen en hoe we dit uitleggen aan mensen die waarschijnlijk minder goede en interessante banen zullen hebben.”

Peter Thiel, 2022. Foto: WikiCommons.

Karp erkent dat het om technologieën gaat die zeer gevaarlijk kunnen zijn voor de samenleving. Daarop antwoordde hij dat “de enige rechtvaardiging die je hiervoor zou kunnen aanvoeren, is dat als wij het niet doen, onze tegenstanders het wel zullen doen. En dan zullen we onderworpen zijn aan hun rechtsorde… Waarom nemen we dan het risico om de fundamenten van onze samenleving, inclusief de machtigste delen ervan, te ontwrichten, als dat niet is om op korte en lange termijn ons vermogen om Amerikaans te zijn te behouden?”

Enkele dagen na de uitspraken van Altman en Karp werd er nog een toegift van de AI-pioniers aan toegevoegd. Dat was de aankondiging dat Peter Thiel (foto), de oprichter van Palantir en één van de financiers van de MAGA-beweging, dat hij een aantal colleges in Rome gaat geven over de antichrist - dat is een figuur of tegenmacht die zich verzet tegen Jezus Christus en vlak voor diens wederkomst verschijnt als de ultieme misleider. 

Peter Thiel: Totalitaire staat dreigt 

Thiel vreest namelijk voor een “one-world, totalitarian state”, die zich volgens hem verzet tegen wetenschappelijke en technologische vooruitgang. Daarmee wijkt Thiel in zijn standpunt volledig af van paus Leo, die de gevaren van AI juist benadrukt en pleit voor meer wet- en regelgeving om de risico’s te minimaliseren. Vorig jaar lichtte Thiel zijn opvattingen over de antichrist toe in een podcast van The New York Times. Het illustreert dat deze door AI-architecten gesteunde revolutie sterk ideologisch gedreven is.