Financiële en ecologische weerbaarheid niet meer los zien

Is dit dan een uiting van de (naderende) Apocalyps: de immense bosbranden die in het zuidelijk deel van Europa huishouden en gepaard gaan met evacuatie van honderdduizenden mensen, verwoesting van complete ecosystemen en economische activiteiten die van het een op het andere moment tot een einde komen? Eerste aflevering in een tweedelige serie over het nieuwe narratief. 

De Eindtijd, zoals die in De Bijbel door Matteüs wordt voorspeld, gaat gepaard met een zevental tekenen: personen die beweren de Messias te zijn, conflicten tussen naties en groepen, hongersnoden, uitbraken van plagen en epidemieën, aardbevingen op diverse plekken, vervolging van gelovigen en toenemende wetteloosheid. Herkent u dat, maar dan in onze tijd?

De beelden van de vuurzeeën veroorzaakten wereldwijd opschudding. Dat gold met name voor de foto die amateurfotograaf Maximilian Lamy onlangs heeft gemaakt. Terwijl brandweermannen met man en macht het vuur probeerden te doven, bleven enkele gasten bij het meer van Laconua in Frankrijk op hun strandstoelen zitten om het schouwspel - veilig op afstand - te aanschouwen. Lamy maakte zich er boos over en zei tegenover media: ‘De foto laat zien: we staan erbij en wij kijken ernaar.’ 

Vuurzeeën als blessing in disguise

Maar in zekere zin zijn de vuurzeeën ook een blessing in disguise: ze schudden toezichthouders, beleggers en bedrijven wakker. De beelden zijn geen voorvallen uit een verre toekomst, maar deel geworden van een realiteit die ons nu al een aantal keren, in de afgelopen zomers, gekruist heeft. Jarenlang werd de natuurschade afgedaan als een externe kostenpost: betreurenswaardig, maar grotendeels geen deel uitmakend van de balans van de (wereld)economie. Maar die veronderstelling is niet langer overeind te houden. Een onderneming kan ogenschijnlijk financieel gezond lijken, maar wie dieper kijkt begrijpt de kwetsbaarheid: uiteindelijk is het succes van een bedrijf vooral ook afhankelijk van beschikbaar water, van vruchtbare grond, van grondstoffen etc. Feit is dat achter iedere kasstroom uiteindelijk een keten van ecologische voorwaarden schuilgaat.

De klimaatcrisis van de afgelopen jaren betekent voor toezichthouders, banken, verzekeraars en beleggers een fundamentele uitbreiding van hun risicobegrip. Zij moeten niet alleen meer kijken naar rente, inflatie, schuldposities en geopolitiek, maar ook naar bodemuitputting, waterstress, bosbranden, biodiversiteitsverlies en het mogelijke overschrijden van ecologische kantelpunten. Zulke risico’s laten zich echter moeilijk vangen in modellen die grotendeels zijn gebaseerd op het verleden. Bovendien kunnen zij zich tegelijkertijd voordoen, elkaar versterken en via onverwachte kanalen overslaan van de fysieke wereld naar de cijfermatige werkelijkheid van bedrijfswinsten en kredietverliezen, wat tot financiële instabiliteit kan leiden.

Dominante narratief kantelt

De vuurzeeën, die het gevolg zijn van de opwarming van de aarde - samengevat in El Niño, dat een natuurlijk klimaatverschijnsel waarbij het zeewater in de tropische Stille Oceaan sterk opwarmt - doen het dominante narratief van onze tijd kantelen. De centrale vraag van economen en beleidsmakers naar de mate van economische groei is niet langer uitsluitend gericht op de hoogte en de snelheid van groei, maar ook of groei binnen de natuurlijke grenzen van de aarde nog wel mogelijk is. Natuur, zo maken de ontwikkelingen van de laatste jaren duidelijk, blijkt de onderliggende infrastructuur van vrijwel iedere onderneming en iedere markt te zijn. De branden in Zuid-Europa maken dat op de meest dramatische manier duidelijk: wanneer de ecologische balans bezwijkt, blijken dat ook de financiële balans veel minder solide is dan aanvankelijk edacht.

Maart 2026 heeft de topman van de Bank voor Internationale Betalingen (BIS), Pablo Hernandéz de Cos, in een toespraak de sector deze kernvraag voorgelegd: hoe maak je een financieel systeem bestand tegen risico’s die van karakter veranderen en niet meer binnen de bestaande modellen passen? De Cos ijverde voor het vereenvoudigen van financiële regelgeving, maar zonder de stabiliteit prijs te geven. De economie, zo voegde hij eraan toe, kan alleen functioneren als de fundamenten veerkrachtig zijn. Tegelijkertijd voegde hij er wel aan toe dat de complexiteit extra kosten met zich mee zal brengen. 

Daarnaast ging hij in zijn rede vooral ook in op de verschuiving van de risico’s. De volgende crisis zal geen kopie zijn van de vorige, waarschuwde De Cos. De combinatie van geopolitieke fragmentatie, van veranderende handelsstromen, vergrijzing en AI maken de historische verbanden minder betrouwbaar. Aangezien financiering toenemend plaatsvindt buiten banken om, loopt het risico van hefboomwerking, liquiditeitsproblemen en gedwongen verkopen toe. 

Reële economie rust op stabiele natuur

Cos stelt dat een natuurcrisis een ander voorbeeld is van schade die doorgaans niet in de klassieke financiële parameters zijn opgenomen, zoals bosbranden, watertekorten en degradatie van de bodem. In werkelijkheid raken dergelijke schokken zowel de productie, de voedselprijzen, en de verzekerbaarheid van (economische) activa, alsook vastgoed, infrastructuur, kredietwaardigheid en overheidsfinanciën. Financiële stabiliteit, zo voegde hij eraan toe, vereist zicht op onderlinge afhankelijkheden in de markt, alsook betere data en toezicht dat zowel sectoren als landsgrenzen overstijgt. 

De branden in Zuid-Europa illustreren daarmee precies het probleem waarvoor de BIS heeft gewaarschuwd. Risico’s migreren, stapelen zich op buiten het directe gezichtsveld en keren vervolgens via onverwachte kanalen terug in economie en markten. Een bank kan goed gekapitaliseerd zijn, maar blijft kwetsbaar wanneer bedrijven, huishoudens, infrastructuur en ecosystemen, waarvan haar activa afhankelijk zijn, verzwakken. 

Financiële weerbaarheid kan daarom niet langer los worden gezien van ecologische weerbaarheid, zoals decennia wel het geval is geweest. De kernopdracht, zo verklaarde BIS-topman De Cos, is niet alleen om banken veiliger te maken, maar ook om zeker stellen dat finance de reële economie blijft dienen. Immers, die reële economie rust uiteindelijk op een levende en stabiele natuur.