T. Snyder en A. Applebaum - Voorkom de gekozen zelfmoord

De MAGA-beweging van Donald Trump en zijn „predator clan” wil de bestaande wereldorde hervormen ten gunste van een los-vast netwerk van bedrijven en personen. De middelen van de staat worden daarbij zonder mededogen ingezet om de eigen zakelijke belangen te behartigen.

Dat stellen journalist Anne Applebaum en historicus Timothy Snyder in deze podcast. Aanleiding voor hun gesprek is een analyse van Applebaum op het Amerikaanse platform The Atlantic, getiteld: MAGA making the world safe for corruption. 

Snyder schreef van zijn kant op Substack over het voornemen om supermachten om te leggen. Hij spreekt van een in de Verenigde Staten bewust gekozen zelfmoord. Traditionele bronnen van staatsmacht zoals onderwijs, wetenschap, diplomatie en internationale bondgenootschappen worden bewust uitgehold, om de clan waarvan Applebaum spreekt vrij spel te kunnen geven.

Bedrijven willen van de staat af

Het tweetal is het erover eens dat bedrijven van de klassieke staat af willen. Dat geldt niet alleen voor de Verenigde Staten, maar ook voor andere elders in de wereld. De bedrijven die in dit kader gemene zaak maken met politici zijn olie- en gasbedrijven, mijnbouw, tech- en crypto-bedrijven. 

Deze losvaste alliantie van bedrijven en belangen is volgens Applebaum alleen geïnteresseerd in extractie van hulpbronnen en het gebruik van fondsen van de staat om hun (persoonlijke) doeleinden te verwezenlijken. Tegelijkertijd wordt de klimaatcrisis ontkend - inmiddels ook door de Amerikaanse federale staat en er worden ook geen fondsen of middelen meer beschikbaar voor gesteld. De extractie schaadt zowel het land als het volk, maar is van ondergeschikt belang. 

De losvaste groep van extreem rijke zakenlieden probeert de staat en haar instituties zoveel mogelijk buitenspel te zetten en zelfs te vervangen door individuele mensen, die nauwe relaties onderhouden met de entourage van president Trump, zoals Elon Musk en anderen doen. 

Zelfmoord blijft niet bij de VS 

De huidige machthebbers willen niet alleen in de Verenigde Staten het gezag van de staat en haar instituties breken. Zij hebben die ambitie ook ten overstaan van bij voorbeeld de Europese Unie, Brazilië, Australië en Canada. Zo wordt vanuit de VS financiële en marketingsteun gegeven aan separatisten die Alberta van Canada los willen weken. 

Eén van de bijeffecten van deze gerichte staatsgreep is dat door het gebruik en de manipulatie van door techbedrijven beheerste algoritmen de journalistiek ineenstort, zoals Applebaum waarschuwt, en vervangen wordt door sociale media, meningen en AI, die maken dat de kwaliteit van informatie sterk afneemt en het begrip van de wereld steeds moeilijker wordt. 

Wetenschapper Stefan Soeparman wijst er er in dat verband op dat deze ideeën raakvlakken hebben met het vakgebied van de bestuurskunde en politicologie. Daar wordt - in de geest van Max Weber - gesproken van een patrimoniale golf en aanval op de legitimiteit van de moderne staat. 

Patrimoniale golf ondergraaft staatsmacht

Patrimonialisme is een vorm van traditionele heerschappij waarin loyaliteit aan de heerser het centrale motief voor gehoorzaamheid is. Voorspelbare staatsmacht delft daarin het onderspit ten gunste van persoonlijke voorkeuren en stemmingswisselingen van de heerser en diens getrouwen. 

Het patrimonialisme keert zich daarbij bovendien tegen de uitgangspunten van de liberaal-institutionele wereldorde, omdat die persoonlijke controle over de staat in de weg staat. Het is Webers contrast tussen persoonlijk en onpersoonlijk gezag, aldus Soeparman.

Waar de moderne samenleving vertrouwt op onpersoonlijk staatsgezag dat idealiter handelt in het publieke belang, verkeert die nu in regressie door de herwonnen rol van persoonlijk gezag dat alleen in dienst staat van het particuliere.

Anne Applebaum spreekt in de podcast de hoop uit dat bij de Amerikaanse midterm-verkiezingen van november de Republikeinen hun meerderheid in het Congres verliezen. Dat zal volgens haar beslist niet het einde zijn van deze fundamentele strijd, maar eerder het begin van het terugveroveren van de controle door herstel van de checks & balances. Daarbij noemt ze expliciet het controleren van de overheidsuitgaven en de regulering van de techbedrijven en AI. 

Daarnaast moet naar het oordeel van Applebaum in het Congres onderzoeken worden gestart naar personen en hun persoonlijke belangen.

Noot: Beeld van Timothy Snyder en Anne Applebaum is gemaakt met Chat GPT.