Afbeelding
Rob Hopkins - van doemdenken naar verbeeldingskracht
We zitten vast in een systeem waar we uitgegroeid zijn. Dat vereist nieuwe verhalen, want er wordt breed verlangd naar een nieuwe toekomst. Dat is de missie van Rob Hopkins die in 2008 de Transition Movement begon. Zijn beweging, die inmiddels actief is in vele landen, stelt dat „longing on a large scale makes history”.
Rob Hopkins, (rechts op de foto) activist, schrijver en leermeester, lanceerde begin deze eeuw zijn eerste “Transition Town” in het landelijk gelegen Totnes. Het was een antwoord op twee ontwikkelingen die hem zorgen baarden: klimaatverandering en de grote afhankelijkheid van fossiele brandstoffen.
The Transition Movement is een burgerinitiatief, dat erop gericht is gemeenschappen lokaler, weerbaarder en duurzamer te maken. In plaats van te wachten op initiatieven van overheid of bedrijfsleven, moedigt Hopkins burgers aan om het lokale systeem te hervormen - zowel op het gebied van voeding, energie en transport als op het gebied van huisvesting en het sociale leven.
Projecten die eerder door de Transition Movement zijn gelanceerd waren lokale tuinen en voedselnetwerken; lokale betaalmiddelen en hernieuwbare energiesamenwerking; realisering van lokale huisvesting, alsook stimulering van plaatselijk circulair ondernemerschap en het verhogen van de weerbaarheid.
Hopkins stelde zich daarbij op het standpunt dat gemeenschappen juist sterker worden als zij minder afhankelijk zijn van veraf gelegen wereldwijde systemen en leren om meer te vertrouwen op lokale samenwerking en creativiteit. Door zich meer op de directe omgeving te richten kunnen klimaatschokken en economische instabiliteit beter opgevangen worden.
In de afgelopen jaren bepleitte hij vooral “radical imagination”. Zo noemt hij klimaatverandering een voorbeeld van “onze falende verbeelding”. Zo zien veel mensen geen alternatief meer voor de huidige door CO2-gedomineerde wereld. Dat betekent volgens hem dat sociale verandering begint met het vertellen van nieuwe verhalen en het voeden van de collectieve verbeelding.
In dergelijke ontwikkelingen spelen kunstenaars, artiesten en verhalenvertellers een essentiële rol. “People need hopeful futures they can emotionally connect with”, want “fear alone rarely creates lasting transformation”, schrijft Hopkins in zijn recentelijk verschenen boek How to Fall in Love with the Future.
Hij benadrukt tegen die achtergrond dat transities zowel creatief als zingevend zijn. Je viert er de gemeenschapszin door, doet er praktische ervaring mee op leert langs die weg om minder te protesteren en meer gericht te zijn op het ontwikkelen van alternatieven. Hopkins legt zich in zijn huidige werk dan ook toe op het adagium van “imagination is taking power”.
Zo is zijn hoofdboodschap dat „communities can respond to climate and social crises not only through sacrifice and fear, but through imagination, local action, creativity, and rebuilding human connection”.
Waar veel klimaatdebatten draaien om angst, schuldgevoel of technologische oplossingen van bovenaf, kiest Hopkins voor een andere benadering. Verandering begint volgens hem bij menselijke verbeeldingskracht en lokale samenwerking. Een belangrijk onderdeel van zijn visie is het idee van positieve, participatieve verandering. Volgens Hopkins raken mensen verlamd wanneer de toekomst alleen wordt voorgesteld als een reeks rampen. Daarom benadrukt hij juist creativiteit, gemeenschapszin en praktische actie. Niet wachten tot overheden alles oplossen, maar zelf beginnen met lokale projecten: buurttuinen, energiecoöperaties, repair cafés, gedeelde werkplaatsen of lokale voedselinitiatieven. Verandering moet niet alleen noodzakelijk voelen, maar ook aantrekkelijk en betekenisvol.
De laatste jaren richt Hopkins zich steeds meer op wat hij “radicale verbeelding” noemt. Hij stelt dat de klimaatcrisis ook een crisis van de verbeelding is: veel mensen kunnen zich eenvoudigweg geen aantrekkelijke koolstofarme toekomst voorstellen. Daardoor blijft de bestaande samenleving, ondanks haar problemen, psychologisch veiliger aanvoelen dan verandering. Hopkins probeert daarom nieuwe verhalen over de toekomst te ontwikkelen — verhalen waarin duurzaamheid niet gelijkstaat aan verlies, maar aan betere buurten, sterkere sociale banden en meer lokale autonomie.
Die focus op verbeelding heeft geleid tot boeken, workshops en artistieke projecten waarin deelnemers samen nadenken over hoe hun stad of gemeenschap eruit zou kunnen zien in een rechtvaardige en duurzame toekomst. Voor Hopkins zijn kunstenaars, schrijvers en verhalenvertellers geen bijzaak, maar essentieel voor maatschappelijke verandering.
Vandaag houdt hij zich minder bezig met de dagelijkse organisatie van de Transition-beweging zelf. In plaats daarvan werkt hij internationaal als spreker, schrijver en facilitator. Hij organiseert workshops rond toekomstdenken en collectieve verbeelding voor scholen, steden, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Daarnaast werkt hij samen met kunstenaars en muzikanten aan projecten die mensen helpen om de toekomst opnieuw te leren voorstellen.
De kern van Hopkins’ boodschap is eenvoudig: grote maatschappelijke transities ontstaan niet alleen uit beleid of technologie, maar vooral ook uit menselijke relaties, lokale initiatieven en het vermogen om samen een betere toekomst te durven verbeelden.