Gustave Petro - Wat is giftiger voor mensheid: cocaïne of olie?

Het is één van de belangrijkste en meest positieve besluiten van onze tijd: Colombia dat bijna de helft van zijn grondgebied tot natuurgebied heeft verklaard. Toch heeft in de media bijna niemand het erover.

De Colombiaanse president Gustavo Petro (foto) betrad op 20 september 2022 het spreekgestoelte om de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York toe te spreken. Het werd geen klassieke diplomatieke toespraak, maar een moreel appèl: de wereld staat op een kruispunt. 

Petro begon zijn toespraak indertijd met de beschrijving van zijn land. Colombia, zei hij, behoort tot “een van de mooiste landen op aarde”, een plek waar een explosie van biodiversiteit samengaat met een geschiedenis van geweld en ongelijkheid. In dat landschap ligt een van de meest kwetsbare, maar ook cruciale ecosystemen van de planeet: het deel van het regenwoud dat tot de Amazone behoort en zich ook over Colombia uitstrekt.

Daar, zo stelde Petro, speelt zich een paradox af. De bossen die de aarde helpen stabiliseren, worden tegelijk vernietigd door de economische logica die de moderne wereld heeft opgebouwd. In zijn woorden: de jungle “die ons probeert te redden, wordt tegelijkertijd vernietigd”.

Gustavo Petro - een ex-guerillastrijder - werd op 7 augustus 2022 tot president van Colombia gekozen. Dat was namens de linkse Humane Colombia. op de klimaatconferentie COP30 van november 2025 in Brazilië zou Petro aankondigen dat het Amazon-gebied van Colombia is verklaard tot een “reservaat voor hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen”.

De Amazone als “klimaatpijler van de wereld”

In zijn speech noemde Petro het regenwoud een “klimaatpijler van de wereld”. Het bos functioneert als een enorme spons die CO₂ uit de atmosfeer opneemt en daarmee helpt de opwarming van de aarde te beperken.

Maar volgens hem staat dat systeem onder zware druk. Ontbossing, mijnbouw, landbouw en de strijd tegen drugsteelt hebben diepe sporen nagelaten in de regio. Petro wees daarbij op een opvallende paradox: terwijl regeringen de cocaplant bestrijden – een plant die door inheemse culturen traditioneel wordt gebruikt – wordt het regenwoud zelf vaak opgeofferd voor economische belangen.

“De jungle brandt terwijl jullie oorlog voeren,” zei hij tegen de verzamelde wereldleiders. Zijn boodschap was helder: de vernietiging van de Amazone is geen lokaal probleem, maar een mondiale crisis.

De vraag die de zaal stil maakte

Eén zin uit zijn speech van 20 september 2022 werd wereldnieuws. Petro stelde een retorische vraag die veel diplomaten verraste: “Wat is giftiger voor de mensheid: cocaïne, steenkool of olie?”

Met die vergelijking wilde hij een morele spanning blootleggen. De internationale gemeenschap voert al tientallen jaren een intensieve oorlog tegen drugs. Tegelijkertijd blijft de wereldeconomie sterk afhankelijk van fossiele brandstoffen – energiebronnen die volgens wetenschappers bijdragen aan klimaatverandering en daarmee aan grootschalige ecologische en sociale risico’s.

Petro’s punt was niet dat drugs onschuldig zijn, maar dat de wereld de verkeerde prioriteiten stelt. Terwijl miljarden worden besteed aan repressie, blijft de structurele oorzaak van de klimaatcrisis – een economie die gebaseerd is op voortdurende groei en consumptie – grotendeels intact.

Een kritiek op het huidige systeem

De speech ging dan ook verder dan milieubeleid alleen. Petro schetste een bredere diagnose van de huidige wereldorde. Volgens hem wordt de planeet bedreigd door wat hij noemde “de verslaving aan macht, winst en geld”.

In zijn visie is de klimaatcrisis niet alleen een technisch probleem dat kan worden opgelost met nieuwe technologie. Het is ook een cultureel en economisch vraagstuk: een gevolg van een model dat natuurlijke systemen structureel uitput.

Dat maakte zijn boodschap ongemakkelijk voor veel landen. Zo is Colombia zelf een belangrijke exporteur van fossiele brandstoffen, waaronder olie en steenkool. De president erkende dan ook dat er sprake is van een spanningsveld, maar pleitte dan ook voor een geleidelijke transitie naar een andere economische koers.

De visie die Petro naar voren brengt, past in een bredere beweging in Latijns-Amerika waarin natuur steeds vaker wordt gezien als een partner in ontwikkeling, niet alleen als een bron van grondstoffen.

Het idee is dat bescherming van ecosystemen juist nieuwe economische mogelijkheden kan creëren. Daarbij gaat het om duurzame landbouw, ecotoerisme, kennis- en innovatie-economie en hernieuwbare energie.

In dat perspectief wordt de Amazone niet alleen een natuurgebied dat beschermd moet worden, maar ook een laboratorium voor nieuwe vormen van ontwikkeling.

Van confrontatie naar samenwerking

Hoewel Petro’s woorden soms scherp waren, eindigde zijn speech met een oproep tot samenwerking. Hij riep landen op om middelen vrij te maken voor de bescherming van het Amazonegebied en om schulden van ontwikkelingslanden te verlichten zodat zij kunnen investeren in natuurherstel.

Zijn boodschap was dat vrede, klimaatbeleid en sociale rechtvaardigheid onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. “Zonder vrede met de planeet,” zei hij, “zal er geen vrede tussen naties zijn.”

Daarmee plaatste hij de bescherming van ecosystemen in een bredere context van mondiale solidariteit.

De toespraak van Petro werd wereldwijd zowel geprezen als bekritiseerd. Sommigen vonden zijn toon te ideologisch of te confronterend. Anderen zagen er juist een noodzakelijke wake-upcall in.

Wat zijn woorden in elk geval duidelijk maken, is dat het debat over klimaat en economie aan het verschuiven is. Steeds meer leiders, denkers en initiatiefnemers zoeken naar een ander verhaal – een verhaal waarin vooruitgang niet alleen wordt gemeten in economische groei, maar ook in de gezondheid van ecosystemen en samenlevingen.

Dat nieuwe verhaal wordt niet alleen geschreven door regeringen of internationale organisaties. Het ontstaat ook in lokale initiatieven, burgerprojecten en ondernemingen die experimenteren met andere manieren van produceren, samenwerken en leven.

De vraag die boven Petro’s speech hing – hoe we economie, natuur en menselijke waardigheid met elkaar kunnen verzoenen – wordt daarmee steeds meer een gezamenlijke zoektocht.

Hoewel Petro ook op veel weerstand stuit, komt de steun voor regionale samenwerking van andere Amazon-landen, zoals Brazilië, terwijl er ook steun is van internationale financieringspartijen en inheemse en wetenschappelijke netwerken. Tegelijkertijd vindt er in het oerwoud nog altijd ontbossing door criminele organisaties plaats, zo berichtte recentelijk The Guardian. 

Tussen president Petro en de Amerikaanse president Trump is vorig jaar sprake geweest van spanningen en beschuldigingen aan het adres van de Colombiaanse ambtgenoot, maar recentelijk zijn stappen gezet om de relatie te verbeteren en in te zetten op samenwerking, ondanks de ideologische tegenstellingen. 

Foto: President Gustavo Petro van Colombia spreekt de Algemene Vergadering van de VN toe. Foto: VN/ Eskinder Debebe.