Menswording als kompas
Vital E.H. Moors
De kwaliteit van de samenleving wordt niet bepaald door economische groei, een sterke rechtstaat of technologische vooruitgang, maar door de vraag of mensen daadwerkelijk de kans krijgen om zich te ontwikkelen tot vrije, betrokken burgers. Dat is de centrale stelling in Menswording als kompas van de jurist Vital E.H. Moors.
Het gaat om een ambitieuze studie die een nieuw perspectief biedt op mens, samenleving en instituties. Het boek laat zien dat vrijwel alle grote maatschappelijke vraagstukken – van woningnood tot klimaatverandering – uiteindelijk hier tot terug te voeren zijn.
In een tijd waarin maatschappelijke discussies versnipperd raken in afzonderlijke beleidsdossiers, probeert Moors de samenhang zichtbaar te maken. De centrale gedachte is dat mensen niet worden geboren als volledig autonome individuen die vervolgens hun eigen leven vormgeven. Zij ontwikkelen zich juist in onderlinge relaties: mens-zijn is daarom een voortdurend proces van menswording.
Vrijheid is dan ook niet uitsluitend een kwestie van individuele keuzevrijheid. Het vraagt juist om voorwaarden als onderwijs, bestaanszekerheid, gezondheid, rechtsbescherming en sociale erkenning. Zonder die voorwaarden blijft formele vrijheid meestal een lege huls. Moors verzet zich dan ook tegen zowel een eenzijdig individualistisch mensbeeld als tegen technocratische benaderingen waarin de mens vooral als economische actor wordt gezien.
De fundamentele vraag die hij stelt is deze: wat doen instituties met mensen? Vanuit dat uitgangspunt ontwikkelt hij vier minimale voorwaarden voor menswaardige instituties: bescherming, erkenning, basisontwikkeling en niet-dominantie. Samen vormt dat een normatief kompas om beleid, organisaties en maatschappelijke ontwikkelingen te kunnen beoordelen.