Van de verlokking van de liefde naar die van de pesticiden

Yvon Jaspers, die jarenlang met “Boer zoekt vrouw” één van de populairste programma’s op de Nederlandse televisie heeft gemaakt, maakte gisteravond een onverwachte U-bocht: ze ging op zoek naar de mogelijke relatie tussen het gebruik van pesticiden en de ziekte van Parkinson - een thema dat raakt aan de wereld die haar dierbaar is - die van de boeren. 

Aanleiding voor deze persoonlijk gedreven zoektocht was dat haar jongere broer in 2024 de diagnose Parkinson heeft gekregen. Jaspers greep dat feit in de privé-sfeer aam om te spreken met boeren die ooit hadden meegedaan aan een aflevering van haar “Boer zoekt vrouw”. Maar daarbij werd dit keer niet naar de liefde gevraagd, maar naar een andere verlokking die op het pad van boeren komt: zijnde het gebruik van pesticiden. 

Het leverde ongemakkelijke gesprekken op met boeren die het gebruik van pesticiden goed proberen te praten en - overigens terecht - verwijzen naar de overheid die het gebruik van pesticiden in de agrarische sector goedkeuren. Tegelijkertijd hielden belangenverenigingen de boeren voor niet aan het programma mee te werken. 

Omgevingsfactoren 

In de documentaire vertelt neuroloog Bas Bloem dat volgens wetenschappelijk onderzoek steeds nadrukkelijker duidelijk wordt dat langdurige blootstelling aan verschillende omgevingsfactoren kan bijdragen aan het ontstaan van de ziekte Parkinson. Denk daarbij aan luchtvervuiling, bestrijdingsmiddelen, oplosmiddelen en andere omgevingsinvloeden. Volgens Bloem ontstaat Parkinson waarschijnlijk door een samenspel van verschillende factoren die zich over tientallen jaren opstapelen, waarbij er niet één duidelijke hoofdoorzaak is.

Bloem wijst erop dat de diagnose Parkinson echter wel snel toeneemt. ‘In Nederland worden elke dag tien gezinnen geconfronteerd met de diagnose parkinson. Dat zijn er tien te veel. Ik zie het als mijn taak om deze mensen te helpen. We willen de groei van deze ziekte afremmen, en meer onderzoek is daarbij cruciaal. Daarin wil ik heel graag samenwerken met alle betrokken partijen, want alleen in gezamenlijkheid kunnen we komen tot goede, passende oplossingen,’ zegt hij tegenover Jaspers.

Al een aantal jaren wordt ondermeer door de Gezondheidsraad gewezen op de gevaren van pesticiden voor de volksgezondheid. In 2023 werd in de Tweede Kamer een motie aangenomen waarin de regering werd gevraagd tegen een voorstel van de Europese Unie tot verlenging van glyfosaat te stemmen. Maar het kabinet onthield zich echter van stemming.

Uiterst complex dossier 

Het laat zien hoe complex dit dossier wel niet is: de Europese Commissie had in 2020 een nieuw beleid aangekondigd: The Farm to Fork-strategie, dat erop gericht was dat de landbouw minder afhankelijk zou worden van chemische bestrijdingsmiddelen. In 2022 leidde dat tot het wetsvoorstel Sustainable Use Regulation - SUR genoemd. Doel ervan was tot een EU-brede vermindering van het gebruik en het risico van chemische pesticiden te komen met 50 procent tegen 2030. 

Maar zowel industrie als landbouworganisaties verzetten zich tegen delen van het voorstel, onder meer vanwege verwachte gevolgen voor opbrengsten, productiekosten, concurrentiekracht en de uitvoerbaarheid van de reductiedoelen.

Op 22 november 2023 volgde de beslissende stemming in het Europees Parlement. Er was geen meerderheid, waarop de Europese Commissie in 2024 besloot tot intrekking van het wetsontwerp. 

Zware lobby

Het laat zien dat een handvol bedrijven, zoals Basf, Bayern, Syngenta, Corteva en Monsanto, grote invloed heeft op het Europese beleid, alsook op de belangenorganisaties en de politici in zowel Brussel als in andere hoofdsteden. Ondertussen groeit het aantal burgers bij wie Parkinson wordt vastgesteld fors. 

Zo stelt een onderzoek op basis van de internationale Global Burden of Disease Study dat het aantal mensen met Parkinson in West-Europa tussen 1990 en 2019 met ongeveer 70 procent is gestegen. Dat zijn ruim een half miljoen mensen extra. Die groei zet in de komende jaren fors door, zo is de verwachting. 

Meer achtergronden: Wereld eet uit de hand van slechts paar bedrijven en landen