Uniek: een top die fossiele brandstoffen de rug toekeert

De eerste internationale conferentie over het “afbouwen van fossiele brandstoffen” markeert een verschuiving van diplomatiek debat naar concrete uitvoering. Waar eerdere klimaattoppen vaak bleven steken in abstracte doelstellingen, stond deze bijeenkomst  in het teken van praktische stappen om olie, gas en kolen daadwerkelijk uit te faseren.

De conferentie, mede georganiseerd door Colombia en Nederland, vond deze week plaats in de Colombiaanse stad Santa Marta. Het bracht meer dan vijftig landen samen in wat nadrukkelijk werd gepositioneerd als een “coalition of the willing”. Dat zijn landen die vooruit willen, los van de traagheid van het VN-klimaatproces. Opvallend is dat grote uitstoters als de VS en China ontbraken, maar de deelnemende landen vertegenwoordigden een aanzienlijk deel van de wereldeconomie.

Een centraal resultaat is de nadruk op nationale “roadmaps” voor de energietransitie, zei de deelnemende minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei (foto).

. Landen worden aangemoedigd om concrete plannen op te stellen voor het terugdringen van fossiele brandstoffen, inclusief tijdlijnen en sectorale maatregelen. Colombia presenteerde alvast een eigen routekaart, waarin het land zijn energie-gerelateerde uitstoot tegen 2050 met circa 90 procent wil verminderen ten opzichte van 2015. Dat moet onder meer gebeuren via elektrificatie van transport en een sterke afbouw van fossiel gebruik.

Opvallend is dat de conferentie geen bindende afspraken opleverde. In plaats daarvan lag de focus op samenwerking, kennisdeling en het ontwikkelen van instrumenten die landen kunnen helpen bij de transitie. Zo werd een internationaal wetenschappelijk panel aangekondigd dat regeringen moet adviseren over de beste manieren om fossiele brandstoffen uit te faseren. Ook zijn werkgroepen opgericht rond thema’s als financiering en een rechtvaardige arbeidsmarkttransitie.

Financiering bleek een van de grootste struikelblokken. Vooral landen in het mondiale zuiden benadrukten dat zij zonder substantiële financiële steun moeilijk kunnen afstappen van fossiele inkomstenbronnen. Schuldenlasten en beperkte toegang tot kapitaal maken investeringen in hernieuwbare energie lastig. De discussie ging daarom niet alleen over klimaatbeleid, maar ook over hervorming van het internationale financiële systeem en schuldverlichting.

Daarnaast speelde rechtvaardigheid een prominente rol. Vertegenwoordigers van inheemse gemeenschappen waarschuwden dat de energietransitie niet mag leiden tot nieuwe vormen van extractie, bijvoorbeeld voor grondstoffen die nodig zijn voor batterijen en zonne-energie. De oproep was om mensenrechten en lokale belangen centraal te stellen in de overgang naar een koolstofarme economie.

Een ander belangrijk signaal is dat het debat verschuift van de vraag óf de wereld moet stoppen met fossiele brandstoffen naar hóe dat moet gebeuren. Deze verandering in toon wordt gezien als een direct gevolg van de impasse in eerdere VN-klimaattoppen, waar consensus vaak werd geblokkeerd door fossiele belangen. De Santa Marta-top probeert die impasse te doorbreken door een kleinere, ambitieuzere groep landen vooruit te laten lopen.

Toch blijven er kanttekeningen. Zonder deelname van de grootste uitstoters en zonder bindende verplichtingen is het onzeker hoeveel impact de afspraken daadwerkelijk zullen hebben. Critici wijzen erop dat vrijwillige roadmaps onvoldoende kunnen zijn om de wereld op koers te houden bij een CO-2-neutrale wereld.

Desondanks zien waarnemers de conferentie als een belangrijke stap. Door de nadruk op implementatie, samenwerking en concrete beleidsinstrumenten kan Santa Marta de basis leggen voor verdere actie, mogelijk richting de volgende klimaattoppen.

Voor een uitgebreid verslag zie het volledige artikel op Carbon Brief