Trump beland in een spel dat “impossible to master” is

De clash der mastodonten. Dat was de ontmoeting afgelopen week in Beijing tussen de Chinese president Xi-Jinping en zijn Amerikaanse collega Donald Trump. Behalve dat, was het óók een cultuurclash in strategisch denken. Terwijl het denken van de één lijkt op het oude bordspel wei qi - dat draait om omsingeling en relatief voordeel -, lijkt de strategie van de ander op schaken. Daarin ligt het accent juist op de beslissende slag en de totale overwinning. 

Als Xi bij de eerste bijeenkomst het woord neemt en zich tot president Trump en zijn delegatie richt, legt hij onmiddellijk het speelveld vast. Hij stelt de retorische vraag of de VS en China de “Thucydides Trap” kunnen voorkomen. De wat? zie je Donald Trump op dat moment denken. 

Al zes eeuwen bedreigt “Thucydides Trap” de vrede

Over het gebruik van de term “Thucydides val” is door de Chinezen langdurig en diep nagedacht. President Xi gebruikt het sinds 2015 stelselmatig. Het is een poging om de rivaliteit tussen beide landen te duiden in termen van beschaving. 

De “Thucydides val” gaat terug tot de gelijknamige Atheense geschiedschrijver, die waarschuwde dat als een opkomende macht een heersende macht uitdaagt een conflict vaak het gevolg ervan is. Als voorbeeld noemde hij de Peloponnesische Oorlog, die volgde uit de groeiende macht van Athene, wat angst en spanning veroorzaakte onder het toen nog dominante Sparta. Het leidde tot de oorlog die geschiedschrijver Thucydides had voorspeld. 

De Amerikaanse politicoloog Graham Allison zou diens denken populariseren. Daartoe onderzocht hij zestien machtsconflicten, over een periode van vijf eeuwen. In twaalf gevallen zouden deze eindigen in oorlog. Met andere woorden, concludeerde Allison, het is niet onvermijdelijk, maar het gebeurt wel vaak. Van de gevallen waarin de oorlog wel vermeden kon worden, springt de Koude Oorlog eruit: toen waren de nucleaire supermachten VS en Sovjet-Unie decennialang verwikkeld in wapenwedlopen, ideologische confrontaties en proxyoorlogen, maar nooit kwam het tot een rechtstreekse oorlog. De wederzijdse afschrikking hield stand. Later kwam daar nog succesvolle diplomatie en ontwapening bij. 

China waarschuwt voor onverenigbaarheid

Experts zeggen dat het China onder Xi vooral overeenkomsten vertoont met het Japan van het begin van de twintigste eeuw: een exportgedreven grootmacht met territoriale ambities en een regering die er steeds sterker van overtuigd raakt dat de bestaande internationale orde ontworpen is om haar in te dammen.

Xi maakte dat beeld bij het bezoek van Trump aan Beijing expliciet. Hij zei tegen Trump dat onafhankelijkheid van Taiwan en vrede tussen beide zijden van de Straat van Taiwan “onverenigbaar zijn als vuur en water”. Het officiële verslag dat het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken er aansluitend aan toevoegde, liet weinig ruimte voor nuance rond die waarschuwing.

Zowel de handelsoorlog en de beperkingen op halfgeleiders, alsook het machtsvertoon in de Zuid-Chinese Zee en de spanningen in de Straat van Taiwan, passen dan ook binnen de logica van de Thucydides-val. Elke escalatie, zo suggereert president Xi-Jinping, verwijdert weer een mogelijke uitweg. 

Trump belandt in spel Go - “impossible to master” 

Dat de door president Xi-Jinping ingezette “Thucydides trap” effect sorteerde, bleek een afronding van de topconferentie. Trump zei op de terugreis naar de VS, in het regeringsvliegtuig Air Force One, dat hij nog geen definitief besluit had genomen over de wapendeal van ruim 14 miljard dollar met Taiwan. “I will make a determination over the next fairly short period.” Trump voegde eraan toe dat de wapenleverantie “zeer gedetailleerd” tussen beide staatshoofden is besproken. Dat is een stijlbreuk met het verleden, toen de VS over deals met Taiwan nooit enige afstemming zocht met Beijing. 

Het maakt duidelijk welk spel Xi en Trump op dit moment spelen. Dat is het eeuwenoude Chinese bordspel wei qi (in het Westen bekend als Go) en niet het schaken, dat in onderlinge vergelijking toch niet meer is dan een tijdverdrijf van “lange halen, snel thuis”. 

Go heeft niet tot doel om de koning schaakmat te zetten, zoals bij schaken het geval is, maar om meer territorium van je tegenstander te controleren. Dat doe je door gebieden op het bord af te bakenen, verbindingen tussen je stenen te maken en groepen van de tegenstander in te sluiten en tot overgave te dwingen.

De regels zijn extreem eenvoudig, maar de diepte ervan is ongekend. Er zijn meer mogelijke bordposities dan atomen in het waarneembare universum. Daardoor draait het spel veel minder om exacte berekening dan bijvoorbeeld bij schaken het geval is, en meer om patroonherkenning, lange termijnstrategie en een balans tussen aanval en verdediging. Bovendien is invloed belangrijker dan inzet. Veel beroepsspelers beschrijven Go dan ook als tegelijk tactisch én filosofisch, rustig maar intens, lokaal én globaal denken op hetzelfde moment. Of, zoals de professionals zeggen, het is easy to learn, impossible to master. 

Trump met portfolio zonder deals terug

Nu Trump beland is in het intellectueel zeer intensieve, tijdrovende spel Go, wordt zijn opportunisme duidelijk: de verleiding van de deal is groter dan de essentie van het bondgenootschap met Taiwan - zijnde loyaliteit en betrouwbaarheid. 

Het dozijn topmensen van Amerikaanse bedrijven, dat was meegereisd in de hoop hun waar aan Xi-Jinping te kunnen verkopen, werd niet beloond. De afname van 200 vliegtuigen van Boeing bleef letterlijk in de lucht hangen, terwijl ook de topmensen van Apple, Starlink en BlackRock met een portfolio zonder orders terugkeerden naar de VS. Het illustreert dat Trump c.s. in een spel zijn beland dat zij onmogelijk kunnen winnen. 

Bron AI-illustratie: Atlas op Substack. Zie link artikel