“Neo-royalistische orde” van miljardairs verrijst in de VS

De VS zijn in hoog tempo op weg een “neo-royalistische orde” van miljardairs te worden. Zo hebben 50 van hen al meer dan 430 miljoen dollar gestoken in de historisch zeer belangrijke Midterms-verkiezingen dit najaar. Het geld gaat vooral naar de Republikeinen en in het bijzonder naar de MAGA-beweging van president Trump. 

Volgens Americans For Tax Fairness (ATF) worden miljardairs politiek steeds actiever. Ze willen hun vermogen beschermen tegen bepaalde politieke uitkomsten. Bij de presidentsverkiezingen van 2024 was het aandeel van hun donaties niet meer dan 20% van het totaal. Nu is dat meer dan 80%. Zo heeft Elon Musk al 70 miljoen dollar gedoneerd. 

Volgens The Wall Street Journal betalen miljardairs in de VS niet meer voldoende belasting. Ze doen dat vooral door allerlei fiscale vluchtroutes uit te leggen. Het roept in de VS veel sociale spanningen op. Bovendien maakt het dat het oude verbindende verhaal van de meritocratie - dat zegt dat iedereen door hard werken de maatschappelijke top kan halen - niet meer werkt. Het tegendeel is het geval: in de VS ontstaat geleidelijk een plutocratie van uitzonderlijk gefortuneerde mensen die een steeds groter deel van de nationale rijkdom en macht bezitten.

In wetenschappelijke kring wordt deze ontwikkeling de opmars van een “neo-royalistische orde” genoemd. Daarin draait het om een internationaal systeem dat gestructureerd is door een kleine groep van hyperelites. Deze zogenoemde “cliques” trachten hun autoriteit te legitimeren door een beroep te doen op hun uitzonderlijkheid. Daarmee willen ze duurzame materiële- en statushiërarchieën creëren. 

➡️ Lees hier een analyse over het neo-royalisme van Stacie Goddard en Abraham Newman.

In zo’n “neo-royalistische” (neopatrimoniale) orde draait politiek niet primair om algemeen belang of instituties, maar om persoonlijke machtsrelaties. Zo is er sprake van patronage, waarin de elite banen, gunsten en toegang tot macht met vertrouwelingen delen, zoals ook het geval was in de wereld van Epstein. 

In die wereld gaat loyaliteit boven regels en wordt de status van iemand ook bepaald door zijn nabijheid tot de leider. Dit in het Engels genoemde neopatrimonialism wijst op een systeem waarin de staatsmacht wordt gebruikt voor persoonlijke netwerken van gunsten en afhankelijkheid. 

Ook wordt van neo-royalisme gesproken, omdat de leider - in dit geval Donald Trump - functioneert als een vorst met hovelingen, zijnde adviseurs, zakenpartners en politici. 

Dit opkomende systeem wordt gestimuleerd door de regering van president Trump. Het is een ontwikkeling die vooral zichtbaar wordt in het buitenlandse beleid. Zo worden overeenkomsten gesloten met traditionele tegenstanders, waaronder Rusland en China, terwijl ze tegelijkertijd langdurige bondgenoten zoals Canada en Denemarken onder vuur nemen. Tegelijkertijd dient deze transactionele politiek vaak eerder beperkte persoonlijke belangen dan nationale doelstellingen.

Europa is geschokt over de opgang van deze neo-royalistische orde. Deze wordt in strijd geacht met de in 1648 bereikte Vrede van Westfalen, dat de basis heeft gelegd voor een liberale internationale orde (LIO), waar na 1945 geïntroduceerde instellingen als de Verenigde Naties het voorbeeld van zijn. Maar deze orde die gekenmerkt wordt door soevereinistische aanspraken en een machtsbalans tussen staten, raakt in hoog tempo ernstig in verval - zoals de oorlogen in Oekraïne, Gaza en Libanon dagelijks laten zien.