Met ongekende snelheid verliezen de VS hun soft power

Vertrouwen: het komt te voet en het gaat te paard. De zeggingskracht van dat spreekwoord, geldende voor de Verenigde Staten van Amerika, wordt dezer dagen bewezen. In grote delen van de wereld valt het vertrouwen in de VS fors terug. De grootste daling komt voor rekening van buurland Canada: -52 procent. 

Vertrouwen - het komt te voet en het gaat te paard. De zeggingskracht van dat spreekwoord wordt dezer dagen bewezen. In grote delen van de wereld neemt het ver trouwen in de VS sterk af. De grootste daling neemt buurland Canada voor zijn rekening: -52%. Ook Europese bondgenoten als Italië, Frankrijk en Duitsland laten dalingen zien van tussen de -15 en -21%, zo blijkt uit gegevens van de Munich Security Conference. 

De vertrouwenscrisis speelt zich af in de trans-Atlantische relatie, omdat president Trump het voortbestaan van de NAVO ter discussie stelt. Het gevolg is beleidsmatige onzekerheid. Hetzelfde geldt voor veranderend Amerikaans handelsbeleid en dreigingen met invoertarieven. Ook de retoriek van Trump over territoriale claims zorgt voor ophef. Neem de suggestie dat Canada de 51e staat van de VS, of dat Groenland geannexeerd moest worden. 

Is de impopulariteit van Trump’s Amerika een teken van een hegemonie in verval? Doorgaans rust dat op twee pijlers: militaire en economische macht (hard power) en op aantrekkelijkheid en legitimiteit (soft power). Bij dat laatste is vertrouwen en aantrekkingskracht cruciaal voor de effectiviteit van leiderschap. Wie het verliest, heeft meer moeite om coalities te bouwen. De  impopulariteit van het land of van zijn leider duidt nog niet direct op verval, maar is doorgaans wel een voorbode van afnemende hegemoniale invloed. 

Een historische voorbeeld daarvan is Spanje in de 16e eeuw, dat steeds impopulairder werd door zijn religieuze intolerantie (inquisitie) en door de zware belastingdruk die het veroverde gebieden als de Nederlanden oplegde. Gevolg: opstanden. Dat leidde tot toenemende kosten van het militaire machtsbehoud. 

Dat speelt ook de VS nu parten. De regering-Trump kiest daarom toenemend voor unilateralisme. Maar dat is nu juist in strijd met de belangrijke Hegemonic Stability Theory, die zegt dat een internationaal systeem het meest stabiel is wanneer er één dominante grootmacht is die de regels stelt én handhaaft. Maar die rol lijkt Washington niet meer te ambiëren. De geschiedenis leert dan ook: hegemonieën bereiken op enig moment hun piek. Als gevolg daarvan ontstaan alternatieven, zoals de BRICS laten zien. Ook de Europese Unie wendt zich af en zoekt nieuwe vormen van multilateralisme en innovatie. 

In de jaren ‘30 van de 20e eeuw was er sprake van een vergelijkbare inertie als nu, omdat noch het VK, noch de VS, bereid was het leiderschap toen op zich te nemen. Nu dreigt iets vergelijkbaars: de verworvenheden van de Amerikaanse hegemonie - veiligheid, open handel en financiële stabiliteit - staan onder druk, omdat het land het niet meer wil of kan leveren. We zijn dan ook getuige van een transitie naar een nieuw tijdvak, die gepaard gaat met richtingloosheid en chaos. Op de resten daarvan wordt op enig moment een nieuw narratief voor een nieuwe hegemonie gevonden en aanvaard, zo leert de historie.