'Grenzen aan de groei' - Nederland moet fors op de schop

Het Goudlokje-scenario van Nederland heeft zijn langste tijd gehad. Zowel het dividend op vrede en gas, als het dividend op demografie en globalisering zijn uitgewerkt. ‘We are out of dividend.’ 

Dat zei Barbara Baarsma, hoogleraar toegepaste economie aan de Universiteit van Amsterdam, donderdag op het nieuwsjaarsevent van Investment Officer in Amsterdam. 

Na de Grote Financiële Crisis van 2008 vlakt de groei in de wereldwijde handel in goederen af. Daarnaast staat Europa oog in oog met een grote uitdaging, zowel vanwege het Amerikaanse mercantilisme als het feit dat de demografische ontwikkelingen een grote impact hebben op Europa in het algemeen en Nederland in het bijzonder. 

Beschikbaar dividend: verbetering interne markt

Baarsma stelt dat er echter nog wel ‘een dividend’ geclaimd kan worden. Dat is de Europese gemeenschappelijke interne markt, die verbeterd kan worden door het verlagen en/of neerhalen van interne barrières tussen EU-lidstaten. Daarnaast moedigt de hoogleraar Europa aan om door te gaan op het ingeslagen pad van handelsakkoorden, zoals het Mercosur-akkoord met Zuid-Amerika. Maar ook verwijst zij naar Japan, India en China als grote economieën om de onderlinge handel mee te versterken door het sluiten van akkoorden. 

Baarsma vroeg zich in haar presentatie af of kunstmatige intelligentie (AI) voor nieuwe productiviteitsgroei kan zorgen. Néé vooralsnog niet, zegt zij op gezag van Daron Acemoglu, een Nobelprijswinnaar voor de economie die zich daar mee bezighoudt. ‘Er is geen casus en ben je bewust van mogelijke terugslagen.’ Bovendien zijn de kosten van implementatie en ontwikkeling van generatieve AI zeer hoog. Ook waarschuwde zij voor toenemende ongelijkheid, manipulatie en disinformatie en voor de grote afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven. 

Nederland heeft nog meer dan andere EU-lidstaten een grote uitdaging: dat zijn de grenzen aan de groei. Er is een tekort aan personeel; er is een tekort aan infrastructuur en er is een tekort aan water en energie, terwijl wij op het terrein van CO2-uitstoot de grenzen inmiddels ook ruim zijn gepasseerd. Daardoor kan een icoon van het Nederlandse bedrijfsleven, ASML, niet voldoende groeien. 

Reallocatie van schaarsheid is nodig

Er is volgens Baarsma dan ook een reallocatie van schaarsheid nodig. Zij wijst dan op activiteiten van hoge productiviteitswaarde met lage belasting voor de natuur. Bovendien heeft de keuze voor dergelijke activiteiten het voordeel dat men niet afhankelijk is van onderbetaalde arbeid. Daarnaast gaat het om activiteiten die geopolitiek belangrijk zijn.

Baarsma stelt vraagtekens bij de houdbaarheid in Nederland van sectoren als chemie en staal, vleesverwerking, transport en logistiek etc. Het uitfaseren naar andere landen in de EU van bedrijven met lage productiviteit is wat haar betreft een optie. 

De hoogleraar sloot af met de stelling dat als wij een hoog niveau van welvaart en welzijn willen behouden, en wij willen blijven investeren in woningbouw, gezondheidszorg, defensie en klimaatverandering, dat de Nederlandse economie dan moet worden ge(her)structureerd. 

Neem scherpe maatregelen

Zo spreekt zij zich uit voor scherpe maatregelen om de exploitatie en de onderbetaling van arbeidsmigranten aan te pakken. Zij wil een verhoging van het minimumloon en zij wil vervuiling zwaarder belasten. Daarnaast wil zij dat ruimte die nu door landbouw wordt benut, beschikbaar komt voor natuur en voor andersoortige economische activiteiten, zoals in Denemarken nu al beleid is. 

Daarnaast denkt Baarsma, in reactie op de tekorten op de arbeidsmarkt, erover om mensen meer uren te laten werken en de pensioengerechtigde leeftijd te verhogen. Tot slot pleit zij ervoor dat de politiek zich richt op (im)migratie van kenniswerkers.