Europese Raad akkoord met genetisch aangepaste gewassen

De lidstaten in de Europese Raad hebben ingestemd met nieuwe regels voor zogenoemde gene-edited gewassen, ook wel “nieuwe genomische technieken” (NGT’s) genoemd. De stemming wordt gezien als een doorbraak in een jarenlang debat over biotechnologie in de landbouw.

Het gaat om een nieuw regelgevend kader voor gewassen die met moderne technieken genetisch zijn aangepast. Een meerderheid in de Raad ging akkoord met het toestaan van deze technologie. Zo waren van de 27 lidstaten er 18 voor, 6 tegen en 3 onthielden zich van stemming. Nederland stemde voor. 

De wet is nog niet een voldongen feit, omdat ook het Europees Parlement de regels formeel moet goedkeuren voordat ze definitief van kracht kunnen worden. Na die goedkeuring volgt waarschijnlijk een overgangsperiode van ongeveer twee jaar voordat de regels echt toegepast worden.

Verandering aanbrengen in DNA van gewassen

NGT’s zijn moderne technieken waarmee wetenschappers heel gericht kleine veranderingen kunnen aanbrengen in het DNA van planten.  In tegenstelling tot klassieke genetische modificatie (GMO’s), waarbij vaak DNA van andere soorten wordt ingebracht, gaat het hier meestal om preciezere aanpassingen binnen dezelfde soort.

Het doel is bijvoorbeeld om gewassen te ontwikkelen die beter bestand zijn tegen droogte of overstromingen, minder gevoelig zijn voor ziekten en plagen en hogere opbrengsten hebben of efficiënter omgaan met grondstoffen.

Met de acceptatie van de nieuwe wet ontstaat een zogenoemd tweeledig systeem. Het gaat om zogenoemde NGT-1 gewassen (lichte aanpassingen). Dit zijn planten die volgens de EU vergelijkbaar zijn met traditionele veredeling.

Voor deze NGT-1 gewassen gelden minder strenge regels. Daarnaast komt er geen algemene etikettering (behalve voor zaden). Bovendien zullen deze gewassen sneller worden toegelaten tot de markt.  

Daarnaast zijn er zogenoemde NGT-2 gewassen (complexere aanpassingen). Dit zijn planten met grotere genetische veranderingen. Deze blijven onder de bestaande, strenge GMO-wetgeving vallen, waarbij ook sprake is van een verplichte risicobeoordeling, traceerbaarheid en etikettering.

Landen mogen zelf beslissen of ze deze tweede categorie gewassen op hun grondgebied willen verbouwen of niet.

EU wil met regels landbouw duurzamer maken

De huidige Europese regels voor genetisch gemodificeerde organismen stammen uit 2001 en houden geen rekening met nieuwe technologieën. Tot nu toe werden alle gene-edited planten behandeld alsof het klassieke GMO’s waren, wat de innovatie sterk vertraagde.

Met de nieuwe regels wil de EU landbouw duurzamer maken, beter inspelen op klimaatverandering, de voedselzekerheid vergroten en minder afhankelijk worden van import.

Kort gezegd, probeert Europa met deze wet een balans te vinden tussen innovatie en veiligheid. In de praktijk betekent dit voor boeren en bedrijven een snellere toegang tot nieuwe gewassen die beter bestand zijn tegen extreme weersomstandigheden. 

Daarnaast zal - naar de overtuiging van de Raad, meer concurrentiekracht ontstaan ten opzichte van landen zoals de VS, waar deze technieken al breder worden gebruikt. Maar het zal ook meer complexiteit in de voedselketen veroorzaken, omdat er twee systemen naast elkaar bestaan.

De nieuwe regels zijn niet onomstreden. Voorstanders zien het als een noodzakelijke modernisering van de landbouw en een kans om duurzamer te produceren. Critici zeggen zich zorgen te maken over transparantie (minder etikettering), mogelijke milieueffecten  en patenten en controle door grote zaadbedrijven. 

‘Deregulering veel te voorbarig’ 

In 2023 waarschuwden Friends of the Earth Europe en de Slow Food beweging voor de risico’s die het voorstel met zich mee brengt. Madeleine Coste, directeur belangenbehartiging bij Slow Food, zei toen hierover het volgende. ‘Er bestaat geen twijfel meer: landbouw- en voedselsystemen moeten anders om de klimaat- en biodiversiteitscrises te bestrijden. Hoewel we beloften horen dat NGT’s boeren hierbij zullen helpen, is er in dit stadium eenvoudigweg geen bewijs.’

Gentechnieken zoals CRISPR-Cas zijn nieuw in de landbouw, het is volkomen onverantwoord en veel te voorbarig om de huidige EU-regelgeving hiervoor te dereguleren. De veiligheid van deze technieken moet uitgebreid worden beoordeeld en de keuzevrijheid voor boeren en consumenten moet gegarandeerd worden,’ aldus Madeleine Coste. 

De stemming in de Raad betekent een belangrijke koerswijziging in het Europese landbouwbeleid. De EU beweegt weg van haar zeer strikte houding tegenover genetische technieken en kiest voor een meer gedifferentieerde aanpak.

Als het Europees Parlement instemt, zal Europa voor het eerst een apart regelgevingskader hebben voor gene-editing in landbouwgewassen. Dat kan grote gevolgen hebben voor hoe voedsel in de toekomst wordt geproduceerd en wat er op ons bord komt.