EU schat concurrentievermogen van bedrijven verkeerd in

De Europese Unie maakt een “verkeerde diagnose” van het concurrentievermogen. Niet deregulering en loonmatiging vormen de echte weg naar een succesvollere economie in Europa, maar meer investeringen. 

Dat schrijft professor Mariana Mazzucato op basis van onderzoek dat zij voor het Europees Verbond van Vakverenigingen (EVV) heeft gedaan. In het rapport Labour Squeezed, Investment Stalled laat zij, in samenwerking met een team van het UCL Institute for Innovation and Public Purpose, zien  dat het concurrentievermogen verkeerd wordt ingeschat. Volgens haar worden de arbeidskosten ten onrechte als oorzaak aangewezen. Belangrijker is volgens haar wat de grootste Europese ondernemingen met hun winsten doen.

Uit een analyse van gegevens van de 300 grootste beursgenoteerde niet-financiële ondernemingen in Europa, die samen ongeveer 40 procent van het bbp van de EU vertegenwoordigen, blijkt juist dat de problemen het gevolg zijn van dalende investeringen en productiviteit. Ondernemingen potten hun winsten op en keren meer uit aan aandeelhouders en CEO’s, in plaats van deze middelen opnieuw te investeren in productie, innovatie en goede banen. 

Het rapport beschrijft de opkomst van een “rentenierskapitalisme” in Europa, waarin inkomsten steeds vaker niet worden verkregen door 

iets te produceren, maar door activa, financiële posities en marktmacht te bezitten en anderen te laten betalen voor toegang daartoe. Volgens de auteurs moet Europa overstappen van een economie die is gebaseerd op waardeonttrekking naar een economie die is gericht op waardecreatie.

De belangrijkste bevindingen van het rapport over de periode 2000 - 2024 zijn:

- De netto-investeringen daalden van 18,9 procent naar 7,4 procent van de brutowinst.
- Als aandeel van de nettowinst zijn dividenden en aandeleninkoop meer dan verdubbeld, van 27 procent naar 68 procent.
- De brutowinsten van grote niet-financiële ondernemingen stegen met 151 procent, bijna twee keer zo snel als de lonen, die met 87 procent toenamen.
- In 69 procent van de gevallen keerden ondernemingen die een herstructurering aankondigden in datzelfde jaar dividend uit.
- Europa heeft 3,5 biljoen euro aan overheidssteun aan ondernemingen verstrekt, vrijwel zonder voorwaarden te stellen aan de bestemming van dat geld.

Volgens het Europees Verbond van Vakverenigingen (VVV) laat het rapport zien dat bedrijven hun activa via uitkering van dividend aan aandeelhouders hebben gegeven en tegelijkertijd ook inkoopprogramma’s van aandelen hebben gedaan, wat heeft bijgedragen aan hogere koersen. Kind van de rekening zijn volgens Esther Lynch, algemeen secretaris van EVV, de medewerkers  die hun reeële inkomens zagen verslechteren, terwijl de productiviteit bovendien daalde. 

EVV stelt dat ondernemingen in Europa klagen over hun concurrentievermogen, maar dat deels een gevolg is van teveel winst dat aan aandeelhouders is uitgekeerd. Vijfentwintig jaar geleden was dat nog 27 procent. inmiddels is dat volgens de vakfederatie gestegen tot 68 procent. Tegelijkertijd zijn de productieve netto-investeringen fors gedaald: van 18,90 euro naar 7,40 euro per 100 euro brutowinst. Ondertussen voerden zij 2.454 herstructureringen door, waarbij bijna zeven op de tien betrokken ondernemingen in datzelfde jaar nog steeds dividend uitkeerden.

Dit zijn de maatschappelijke gevolgen van kapitaal dat verkeerd wordt aangewend. Wanneer winsten worden onttrokken in plaats van geïnvesteerd, verliezen werknemers hun baan, stagneren de lonen, lijdt de productiviteit eronder en wordt de toekomst van Europa in gevaar gebracht.”

Het EVV roept de leiders van de EU op de volgende maatregelen te nemen:
- Een wet inzake hoogwaardige banen om de ontstane onzekere arbeidsomstandigheden terug te dringen.
- Voorwaarden verbinden aan overheidsfinanciering, zodat winsten opnieuw worden geïnvesteerd in plaats van weggesluisd.
- Een sterkere binnenlandse vraag creëren door middel van collectieve onderhandelingen en hogere lonen.
- Een permanent EU-investeringsinstrument invoeren ter vervanging van de herstel- en veerkrachtfaciliteit.

Lees hier het rapport Labour Squeezed, Investment Stalled