Afbeelding
Rivaliteit Verenigde Staten-China.
EU gevangen tussen sluwe zeearend en hongerige draak
In het kort:
- Europa doet aan zelfbemoediging, maar weet zich omringd door de VS en China
- De een kiest voor fossiele brandstoffen, de ander zet in op hernieuwbare energie
- Strategische autonomie via energietransitie is voor de EU nu de meest realistische weg
Europeanen leven in een tijd dat zij zichzelf en elkaar voortdurend moed inspreken. “Europa doet het nog niet zo slecht vergeleken met het Amerikaanse groeiwonder”, kopt het FD. Het zijn de spreekwoordelijke schietgebedjes van een prooidier, die zich omringd weet door een sluwe zeearend in het westen en een hongerige draak in het oosten.
De zeearend en de draak zijn zich er al jarenlang van bewust dat een confrontatie tussen hun tweeën zeer wel mogelijk is. Zo hees president Trump in zijn eerste ambtstermijn (2016-2020) de stormvlag en waarschuwde dat de VS zich niet afhankelijk moeten maken van de kritische mineralen van “buitenlandse tegenstanders”, zijnde China. Hij opperde dergelijke importen met handelsbarrières tegen te gaan.
Sinds januari 2025 zit Trump in zijn tweede ambtstermijn. Achter zijn dagelijkse spierballentaal, die manipulatie, verwarring en chaos beogen, wordt Project 2025, dat bedacht en uitgewerkt is door de conservatieve Heritage Foundation, minutieus uitgerold. Doel lijkt een constitutionele hervorming van de Verenigde Staten te zijn en misschien zelfs wel een sloop van de Amerikaanse democratie.
Wie wordt hegemonie van deze eeuw?
De strijd tussen de VS en China, die feitelijk gaat om de vraag wie de hegemonie van de 21e eeuw zal zijn, brengt Europa in een zeer benaderde positie. De Amerikanen willen op het terrein van energie dominant zijn en dwingen bondgenoten om te kiezen voor olie en gas dat uit de VS afkomstig is. Tegelijkertijd wordt Europa, maar ook India en andere landen, onder de dreiging van handelstarieven gedwongen geen Russisch gas (meer) af te nemen. Waar Trump staat is glashelder: hij heeft het Klimaatakkoord van Parijs in de prullenbak gegooid en hernieuwbare energie buiten de orde gesteld.
De Amerikaanse strafmaatregelen laten in zekere zin zien dat de VS in China hun meerdere moeten erkennen. Sinds 2023 is het bewind op een ongekende schaal bezig om geïmporteerde fossiele brandstoffen te vervangen door schone energie.
Zo voegde China in één jaar tijd evenveel capaciteit aan zonne-energie toe als de hele wereld het jaar daarvoor. Halverwege 2025 had China meer dan 1000 GW aan zonne-energie geïnstalleerd, Tweederde van alle nieuwe wind- en zonne-energieprojecten wereldwijd wordt op dit moment in China gebouwd. Beijing zal zijn eerder vastgestelde doelstellingen voor hernieuwbare energie ultimo 2030 al veel eerder weten te behalen.
Maar liefst tweederde van alle nieuwe wind- en zonne-energieprojecten in de wereld worden in China gebouwd. Het bewind ziet hernieuwbare energie niet alleen als deel van zijn klimaatbeleid, maar vooral als een middel om tot energie onafhankelijkheid te komen. Tegelijkertijd vindt de raffinage van olie in toenemende mate in China zelf plaats, zodat men niet langer gevoelig is voor schokken in het aanbod.
Ook op het terrein van kritische mineralen en aardmetalen is het land vrijwel zelfvoorzienend, zodat het niemand te vrezen heeft. Maar de ambities van China reiken nog veel verder: zo is het inmiddels fabriekshal van de wereldeconomie. Het land is de grootste hub van elektrische auto’s in de wereld. De export van EV’s (naar Europa) is sinds 2020 met meer dan 850 procent gestegen.
De strijd der mastodonten
De strijd der mastodonten, waarbij de een voor schone energie en de ander voor fossielen brandstoffen kiest, brengt de Europese Unie in een zeer lastig pakket. Het is op diverse strategische borden namelijk zeer afhankelijk. Als het om defensie en digitalisering gaat, is Europa een horige van de Verenigde Staten. Maar als het aankomt op CO2-neutrale oplossingen voor een bedreigde planeet, dan geeft China het goede voorbeeld en mogelijk ook aanknopingspunten om het tij in ons gedeelde ruimteschip nog te keren.
Europa, zo schrijft windturbine-expert Reddy Chetan in een analyse, schippert tussen de veiligheidsgaranties van de VS en de hoogwaardige groene technologie en groeiende markten die China biedt. De regering-Trump heeft al laten weten dat zij van de Europese Unie verwacht dat zij in 2028 zo’n 750 miljard aan Amerikaanse energie koopt. Dat is 70 procent van het totale energie-import, hetgeen de unie zeer kwetsbaar zou maken.
Chetan roept tegen de achtergrond van die ontwikkelingen het jaar 1973 in herinnering,. Toen was er óók sprake van een geopolitieke energieschok. West-Europa werd getroffen door een olieboycot van de OPEC, waar het oude continent toen voor 60% van zijn energiemix van afhankelijk was. Een vergelijkbaar gevaarlijk moment deed zich voor in 2022-2023 toen Rusland de gaskraan voor Europa dichtdraaide. Het waren toen de Verenigde Staten die in het gat sprongen en Europa van LNG-gas begonnen te voorzien.
Zorg dat je niet langer chantabel bent
De grote uitdaging van onze tijd is om de planeet en de economie in balans te brengen tot een niveau dat CO2-neutraal is. Dat kan door over te stappen van fossiele brandstoffen op zonne- en windenergie, waterstof etc. Dat is niet alleen goed voor het klimaat, maar ook voor Europa. Het kan het oude continent op termijn zelfvoorzienend maken. Dat is waar strategische autonomie om draait: zorgen dat je niet langer kwetsbaar of chantabel bent. De twee grootmachten van de wereld - China en de Verenigde Staten - zetten daar zelf ook volledig op in.
Veel analisten denken dat het aan te bevelen is dat China een partner wordt van de Europese Unie om deze transitie naar een CO2-neutrale economie te bevorderen - bij voorbeeld op het terrein van klimaatwetenschappen, slimme energienetten en recycling van batterijen. Maar zonder risico’s is dat niet: zowel China als de Verenigde Staten laten hun nationale eigenbelang altijd prevaleren. Voor de Europese Unie als een “strategic middle power” lijkt zo’n sprong voorwaarts op dit moment het hoogst haalbare.